{"id":18747,"date":"2020-12-08T23:59:55","date_gmt":"2020-12-08T23:59:55","guid":{"rendered":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/?p=18747"},"modified":"2020-12-09T00:00:34","modified_gmt":"2020-12-09T00:00:34","slug":"fenalem-por-que-una-feria-nacional-del-libro-de-escritoras-mexicanas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/2020\/12\/08\/fenalem-por-que-una-feria-nacional-del-libro-de-escritoras-mexicanas\/","title":{"rendered":"FENALEM: \u00bfPor qu\u00e9 una Feria Nacional del Libro de Escritoras Mexicanas?"},"content":{"rendered":"<h3 class=\"s3\">Por Marisol Vera Guerra<\/h3>\n<hr \/>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">La Primera Feria Nacional del Libro de <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">EscritorasMx<\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">, que re\u00fane a m\u00e1s de 100 escritoras de todo el pa\u00eds, se lleva a cabo del 8 al 11 de diciembre, de 11 a 21 horas (hora de C<\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">iudad de M\u00e9xico<\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">), en un formato 100% virtual: <\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">transmisi\u00f3n en vivo desde el canal de Facebook<\/span><\/span><span class=\"s10\"><span class=\"bumpedFont15\">@<\/span><\/span><span class=\"s10\"><span class=\"bumpedFont15\">EscritorasMx<\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">. <\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">V<\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">oces consolidadas y emergentes presentan novelas, antolog\u00edas, <\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">microficci\u00f3n<\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">, ensayos y poes\u00eda, como muestra de la amplia producci\u00f3n literaria que encabezan las mujeres en M\u00e9xico<\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">,<\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\"> ya sea desde casas editoriales o esfuerzos independientes. <\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">Escritoras presentes en la inauguraci\u00f3n: <\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">Ana Garc\u00eda <\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">Bergua<\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">, Beatriz Graf, <\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">Ethel<\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">Krauze<\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">, Silvia Molina y Cristina Liceaga<\/span><\/span><span class=\"s8\"><span class=\"bumpedFont15\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Y ah\u00ed estaba yo alzando la mano. En la virtualidad del co<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">nfinamiento una se habit\u00faa a la ubicuidad. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">El centro del pa\u00eds de pronto hab\u00eda dejado de <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">ser un lugar lejano<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">para estar exactamente<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">en<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> mi casa o <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">en <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">la de cualquier otra persona. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00bfY si hacemos nuestra propia feria?, fue la pregu<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">nta abierta en el muro de F<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">acebook<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">de<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> Cristina Liceaga,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> fundadora de <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">EscritorasMx<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> un proyecto que tiene como finalidad visibilizar la obra de <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">escritoras<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> mexicanas de todas las \u00e9pocas. Esta <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">interrogante<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> fue detonada por<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> la cancelaci\u00f3n de su participaci\u00f3n en la FIL Guadalajara, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">pero <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00bfq<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">u\u00e9 no pod\u00edamos las mujeres crear nuestro propio espacio?<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Y as\u00ed, en un parpadeo, me encontr\u00e9 <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">junto a otro<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">s 15 <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">pares de manos<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">urdiendo, hijo a hilo, la que ser\u00eda la Primera Feria Nacional del Libro de Escritoras Mexicanas<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> (FENALEM)<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">.<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> Norte, centro, baj\u00edo y sur de M\u00e9xico se hallaron enlazados a trav\u00e9s de nuestras miradas: simult\u00e1neas, pero con un matiz propio.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00bfY por qu\u00e9 se necesitan antolog\u00edas, encuentros <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">literarios <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">y, ahora,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> una feria <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">del libro <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">de puras mujeres? El incidente ocurrido hace cuatro a\u00f1os con cierto cintillo en un libro <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">conmemorativo por los 100 a\u00f1os del nacimiento <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">de Elena Garro <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013que la <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">se\u00f1ala<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">ba como<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> mujer y amante y <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">m\u00e1s<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> de <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">X<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201d<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">escritores<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> varones<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> apunta a una respuesta.<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> En pleno siglo XXI <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">el<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> sistema <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">patriarcal<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">nos sigue validando a las mujeres en relaci\u00f3n a nuestro v\u00ednculo con los hombres. Viene al caso, tambi\u00e9n,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> esa <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">vieja <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">nota <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">de prensa, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">aparecida originalmente en los a\u00f1os 60 del siglo pasado, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">sobre <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">la <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">ahora <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">llamada \u201c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Ch\u00e9jov<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">anadiense\u201d \u2013<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">fuera del <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">plausible <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">halago, yo sigo viendo <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">esta insistencia por colgar el trabajo de las autoras en <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">un<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> nombre<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> masculino, como si no t<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">uviera<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> valor <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">per se<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013.<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201cAma de casa encuentra tiempo para escribir\u201d<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, dec\u00eda m\u00e1s o menos<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, aquella <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">noticia sobre Alice <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Munro<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">quien <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">medio siglo<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">despu\u00e9s ganar\u00eda el <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Premio Nobel<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">El <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">papel de <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">ama de c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">asa<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">visto<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> como identidad<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> y <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">casi como sustituto de la mujer completa<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">No es, pues, una circunstancia exclusiva de Latinoam\u00e9rica o espec\u00edficamente de M\u00e9xico, podr\u00edamos llenar p\u00e1ginas y p\u00e1ginas citando casos an\u00e1logos en el mundo entero. <\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Fue, precisamente, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">al <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">estar <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">haciendo un proyecto sobre<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> la obra de Elena Garro, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">en 2016, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">que<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Cristina Liceaga<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, narradora y periodista de Ciudad de M\u00e9xico (CDMX),<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> tuvo la idea de<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> fundar el grupo de <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">EscritorasMx<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, el cual nacer\u00eda <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">un a\u00f1o despu\u00e9s<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">lanzando<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> un concurso nacional de cuento que lleva, ya, tres emisiones<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, y en cada una<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> se ha premiado y visibilizado la obra de 25 escritoras<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">A decir de Cristina, l<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">o que hab\u00eda funcionado para una sola autora \u2013Garro\u2013 podr\u00eda funcionar para todas las escritoras mexicanas. \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">No es, por supuesto, un hecho aislado. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Diversos esfuerzos se han <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">sumado en nuestro pa\u00eds,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> durante las primeras d\u00e9cadas del presente siglo<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> para visibilizar la literatura escrita por mujeres. En el norte, por ejemplo, la poeta y fil\u00f3sofa chihuahuense <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Rene\u00e9<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> Acosta <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">desarroll\u00f3 <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">en 2007 <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">el proyecto Geograf\u00eda po\u00e9tica: la poes\u00eda femenina joven en el norte de M\u00e9xico<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, evento afortunado que me llev\u00f3 a conocerla<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">,<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">y <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">desde 2013 coordina<\/span><\/span> <span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Muk\u00ed<\/span><\/span> <span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">ra<\/span><\/span><span class=\"s13\"><span class=\"bumpedFont15\">&#8216;<\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00edchari<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201cMujer palabra\u201d<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, antolog\u00eda digital de literatura femenina chihuahuense<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">.<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Pienso, luego, en<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> la labor incansable de <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">la escritora <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Ethel<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Krauze<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">de CDMX<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013a quien tambi\u00e9n tengo la alegr\u00eda de conocer en persona y doy fe de que es encantadora<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">a trav\u00e9s de sus talleres literarios que llevan un t\u00edtulo sencillo y despojado de ret\u00f3ricas: \u201cMujer: Escribir cambia tu vida\u201d. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Destaco, tambi\u00e9n, el proyecto que ha emprendido Esther M. Garc\u00eda, poeta oriunda de Ciudad Ju\u00e1rez<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">y <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">radicada en Saltillo, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">que se ha dedicado a mapear a las escritoras mexicanas contempor\u00e1neas \u00a1<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">y ya lleva 514<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">!<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, con m\u00e1s de 47,200 visitas.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">La mayor\u00eda de las mujeres que escribimos podr\u00edamos citar alg\u00fan otro ejemplo<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, en nuestra propia localidad,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> de talleres, antolog\u00edas, encuentros y otras actividades dirigidas a <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">la pluma de las mujeres creadoras. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">En Zacatecas, por ejemplo, el Colectivo L\u00edneas Negras, que \u2013citado por Alejandra <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">R. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Montelongo<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">promueve la lectura de escritoras de todo el mundo<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">,<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">o \u2013citado por Jazm\u00edn Garc\u00eda<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> e<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">l proyecto de Alma Delia Cuevas, en Toluca<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">:<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> \u201cCoordenadas de voces femeninas<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201d. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">En Monterrey, tengo presente el encuentro de escritoras del norte Miradas paralelas, coordinado por Vanessa Garza, que se hizo por ah\u00ed de 201<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">3 y 2014<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> \u2013si la memoria no me enga\u00f1a\u2013, y en Tamaulipas<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, la antolog\u00eda <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Poetas tamaulipecas del siglo XX<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, de Nohem\u00ed Sosa Rey<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">na, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">editado por <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">el ITCA, que <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">re\u00fane<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> voces de escritoras representativas del estado hasta el a\u00f1o 2000<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. Y, por supuesto,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">el encuentro de escritores Los Santos D\u00edas de la Poes\u00eda<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">coordinado por Celeste Alba Iris, que <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">en una de sus ediciones <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">llev\u00f3 por t\u00edtulo \u201c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Verbigracia: <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">La cabeza fuera del horno\u201d, con la intenci\u00f3n de dialogar acerca de temas de g\u00e9nero<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> en la literatura tamaulipeca<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. <\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Ahora, el<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">proyecto que ha desarrollado<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> Cristina <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Liceaga se sit\u00faa, me atrevo a afirmar, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">entre los acontecimientos <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">hist\u00f3ricos del siglo XXI, en M\u00e9xico, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">en torno a la <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">visibilizaci\u00f3n<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> de la <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">literatura<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> hecha por mujeres<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">La FENALEM es la primera feria nacional del libro en M\u00e9xico \u2013y, acaso, en el mundo, ay\u00fadenme a verificarlo<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> que tiene como protagonista la pluma de las mujeres escritoras<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Un impulso necesario para <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">deconstruir<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> el canon<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> literario<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, donde se est\u00e1<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">n<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> incluyendo, adem\u00e1s<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, las lenguas originarias y a las autoras que escriben m\u00e1s all\u00e1 de las fronteras<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Las mujeres siempre hemos estado presentes en el arte y en las ciencias, pero solo se nos ha permitido ser musas o s\u00facubos; <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Mater Dolorosa<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> o <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">femme fatale<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. C<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">uando una ha tratado de asumir la voz activa, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">mostrando una realidad cotidiana <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">y mucho m\u00e1s compleja<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">casi siempre acaba silenciada. Como alguna vez me hizo reflexionar Patricia Laurent <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Kullick<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> en uno de <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">esos <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">posts<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> m\u00e1gicos que suele colgar de su muro, la literatura no ser\u00e1 universal mientras se siga dejando fuera a la mitad de la humanidad. \u00a0 \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Escribir de lo que quiero ha sido romper u<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">n poco con la estructura de la <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">buena mujer<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> en la que antes me esforc\u00e9 en encajar<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201d, menciona Perla Urbano Santos, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">de CDMX, y una de las 16 organizadoras<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">de la FENALEM.<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Es<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">t<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">a imagen <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">ideal <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">de \u201cbuena mujer\u201d aparec\u00eda, ya, confrontada por Rosario Castellanos en su indispensable ensayo <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Mujer que sabe lat\u00edn<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, donde, entre muchas otras cosas aborda \u201ce<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">l conflicto latente o actual entre la potencia <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">intelictiva<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> y las potencias afectivas de la mujer<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201d<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">.<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> \u00bfPor qu\u00e9 no se puede tener ambas?, \u00bfpor qu\u00e9 la mujer tendr\u00eda que dividirse y quedarse con una porci\u00f3n de s\u00ed misma para ser aceptada?<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Es lo heterog\u00e9neo lo que caracteriza la cultura, en especial la mexicana, que es rica y diversa, y m\u00e1s a\u00fan en las mujeres escritoras: \u201c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Hay diversidad<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> \u2013contin\u00faa Perla\u2013;<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> no es homog\u00e9nea, y la contradicci\u00f3n tambi\u00e9n la constituye<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201d<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">El sentimiento de haber sido subestimada como escritora, por motivos de g\u00e9nero, es una constante entre las mujeres que escribimos. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Por ello, cuando le pregunto a Jazm\u00edn <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Garc\u00eda<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> V\u00e1zquez<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, poeta y narradora oriunda del Estado de M\u00e9xico y, tambi\u00e9n, compa\u00f1era organizadora,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> me dice: <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Urge escuchar sus voces, necesitan ser reconocidas desde espacios propios donde no sean relegadas ni comparadas, desde donde puedan expresarse libremente<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201d<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">.<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> Esta libertad que solo puede darnos el lenguaje, a la que \u00fanicamente puede aproximarnos la palabra, no debiera ser un privilegio, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">claro, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">sino un derecho propio de cada ser humano. \u201c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Una literatura <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013a\u00f1ade<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> Jazm\u00edn<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, refiri\u00e9ndose a la escrita por mujeres\u2013 <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">que no tiene que ser precisamente rosa o delicada; tambi\u00e9n puede ser transgresora, fuerte y reveladora<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201d<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. <\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201cM<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">i mayor problema era demostrar que siendo mujer ten\u00eda una historia <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">qu\u00e9<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> contar<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">dice Julia Cu\u00e9llar, desde Le\u00f3n Guanajuato, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">y casi puedo o\u00edr el timbre de su voz, fuerte y con la autoridad que merece esta afirmaci\u00f3n\u2013.<\/span><\/span> <span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">La idea de que no hab\u00eda es mentira. La noci\u00f3n de que s\u00f3lo se escrib\u00eda sobre la cocina, el desamor y los hijos, es otra mentira, una m\u00e1s es la idea de que apenas est\u00e1n surgiendo las escritoras, creo que es otra artima\u00f1a para dividirnos<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> [\u2026] <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Es momento de permitir que las voces nuevas aprendan del legado de grandes escritoras y puedan generar su propia voz<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201d.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201cL<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">as mujeres de alguna manera plasmamos en la escritura aquello que como g\u00e9nero nos afecta<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> \u2013dice Alejandra <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">R. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Montelongo, de Zacatecas<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u2013<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. Y en este caso la literatura escrita por mujeres en M\u00e9xico se ha vuelto de resistencia y contestataria a la realidad social<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201d<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Volviendo, pues, a la pregunta inicial, \u00bfpor qu\u00e9 se necesitan espacios propios para las mujeres creadoras en M\u00e9xico?, Magdalena P\u00e9rez Selvas, narradora de CDMX, resume: \u201c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Porque no existen. As\u00ed de f\u00e1cil<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201d<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">.<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> Y enseguida a\u00f1ade: <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">\u201c<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Creo que estamos logrando<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> desde ya<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">,<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> poner el foco en la literatura escrita por mujeres, en que hay mucha pr<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">o<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">ducci\u00f3n y muchas autoras <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">[\u2026]. <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Es una ley universal que todo es c\u00edclico, el patriarcado tambi\u00e9n lo es. Creo que estamo<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">s viendo el principio del final\u201d<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">.<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s4\"><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">* \u00a0 \u00a0 \u00a0<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">*<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s16\"><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">Comit\u00e9 organizador de FENALEM:<\/span><\/span> <span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Patricia Berm\u00fadez <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Carla Cejudo <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Julia Cu\u00e9llar <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Elsa D. Sol\u00f3rzano <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Kiara<\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Fern\u00e1ndez <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Jazm\u00edn Garc\u00eda V\u00e1zquez <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Cristina Liceaga <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Mayahuel<\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\"> Z\u00e1rate <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Fanny Mor\u00e1n <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Camelia <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Ros\u00edo<\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\"> Moreno <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Magdalena P\u00e9rez Selvas <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7<\/span><\/span><a name=\"_GoBack\"><\/a> <span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Alejandra R. Montelongo <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Maru San Mart\u00edn <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Perla Santos <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Guadalupe Vera <\/span><\/span><span class=\"s14\"><span class=\"bumpedFont15\">\u00b7 <\/span><\/span><span class=\"s15\"><span class=\"bumpedFont15\">Marisol Vera Guerra<\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"s7\"><span class=\"s2\"><span class=\"bumpedFont15\">Marisol Vera Guerra<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">: <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Psic\u00f3loga, escritora<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">tallerista<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> y editora. Miembro del grupo Letras en La Frontera. Ha publicado poes\u00eda, cuento y ensayo en antolog\u00edas, revistas y prensa en M\u00e9xico, EE. UU., Italia, Colombia y <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">otros pa\u00edses<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">. Incluida en <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Parkour<\/span><\/span> <span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Pop.\u00e9tico<\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\"> o c\u00f3mo saltar las bardas hacia el poema<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> (SEP \/ DGESPE, 2017); <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Anthology<\/span><\/span> <span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Feipol<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">(LAFA, 2018) y <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Ensayo panor\u00e1mico de la literatura en Tamaulipas<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> (ITCA, 2015). Autora de varios libros, entre ellos <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Antologia<\/span><\/span> <span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">personale<\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">, #<\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">SiLaMuerteSeEnamoraDeM\u00ed<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> e <\/span><\/span><span class=\"s5\"><span class=\"bumpedFont15\">Im\u00e1genes de la fertilidad, <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">poes\u00eda, mito e historia sobre la Huasteca. Becaria del Instituto Tamaulipeco para la Cultura y las Artes (2010) y del programa Financiarte de CONARTE (2018). Fue una de las ganadoras del Concurso de Poes\u00eda La Carta di <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Altino<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">, Italia, 2020. En 2019 expuso su obra po\u00e9tica en Venecia, en la sede de <\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\">Progetto<\/span><\/span><span class=\"s12\"><span class=\"bumpedFont15\"> 7LUNE.<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Por Marisol Vera Guerra La Primera Feria Nacional del Libro de EscritorasMx, que re\u00fane a m\u00e1s de 100 escritoras de todo el pa\u00eds,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":18748,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[248,209],"tags":[288],"coauthors":[],"class_list":["post-18747","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ensayo","category-revista","tag-escritoras"],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/07A20DB5-C771-4E9F-AE03-917227AE353F.jpeg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18747","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18747"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18747\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18750,"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18747\/revisions\/18750"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18747"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18747"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18747"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/letrasenlafrontera.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/coauthors?post=18747"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}